Ισπανία, Ευρώπη, μέρες του ’30 και διδάγματα που ξεχάστηκαν

Share:

Οι πρόσφατες εικόνες από την Ισπανία, με την αστυνομία να παρεμβαίνει για να διαλύσει ένα (αντισυνταγματικό είναι η αλήθεια) δημοψήφισμα με τρόπο, όμως, τελείως αυταρχικό (που τελικά συσπείρωσε ακόμη περισσότερο αυτούς που αρχικά υποτίθεται ότι θα διέλυε), φέρνει στο νου εικόνες του περασμένου αιώνα, εκεί στη δεκαετία του ’30 η οποία κατέληξε με μια σειρά από ολοκληρωτικά καθεστώτα στην Ευρώπη κι έναν πόλεμο που αιματοκύλησε όλο τον κόσμο και ανέδειξε μια από τις πιο σκληρές γενοκτονίες που έχει δει ανθρώπου μάτι. Δεν θα σταθώ στο κατά πόσον έχουν δίκιο ο Καταλανοί ή όχι, στο αν ήταν σύννομο το δημοψήφισμα ή όχι. Άλλωστε το διεθνές δίκαιο, δυστυχώς, υπακούει στους νόμους τον ισχυρών (π.χ. η εισβολή στην Κύπρο αν και έχει καταδικαστεί δεν προκάλεσε πολεμική κινητοποίηση κάποιας υπερδύναμης, η εισβολή στο Κουβέιτ το 1991, προκάλεσε τον πόλεμο του Κόλπου, το δημοψήφισμα στο Κοσσυφοπέδιο αναγνωρίστηκε από τους Δυτικούς και προκάλεσε την στρατιωτική επέμβαση στη Γιουγκοσλαβία, το αντίστοιχο στην Κριμαία, όμως, όχι). Παίρνω αφορμή, ωστόσο, από την ανάλυση του Αντώνη Καρπετόπουλου, σχετικά με το ζήτημα αυτό στο ιστολόγιό του (karpetshow.gr), για να καταθέσω έναν προβληματισμό.
Γράφει σε άρθρο του με τίτλο «Η παράλυτη μνήμη», ο Αντώνης Καρπετόπουλος: «Κάθε φορά που πηγαίνω στη Βαρκελώνη επισκέπτομαι το Μουσείο της Πόλης. (…)Στους ορόφους που περνάς βλέπεις όλη την καλλιέργεια του χειρότερου εθνικιστικού τοπικισμού, που μπορεί να σου τύχει να δεις.(…) Την τελευταία φορά που πήγα ένας ολόκληρος όροφος ήταν αφιερωμένος στην απόβαση που έκαναν στην πόλη τον καιρό του Εμφυλίου οι στρατιωτικές δυνάμεις του Μουσολίνι που έσπευσαν να βοηθήσουν τον Φράνκο. Υπήρχαν τρομερές φωτογραφίες, πρωτοσέλιδα της εποχής, ο αντίκτυπος της πολεμικής επιχείρησης στην Μαδρίτη, αλλά και στην ίδια την Ιταλία. Μόνο που από όλο αυτό έλειπε εντελώς η πολιτική ανάλυση των γεγονότων της εποχής: υπήρχε η σκληρή εικόνα, αλλά σχεδόν τίποτα άλλο – ολόκληρο το Μουσείο είναι ένα πεδίο παράλυτης μνήμης. (…) Έμοιαζε σαν οι οργανωτές της έκθεσης να ήθελαν να μην ξεχάσει ο κόσμος το τι έγινε, χωρίς ωστόσο ο ίδιος κόσμος να προβληματιστεί. Οι Καταλανοί θέλουν απλά να καλλιεργείται η οργή για όσα κάποτε συνέβησαν – το γιατί συνέβησαν ενδιαφέρει λιγότερο. Έτσι καταλήγουν να καλλιεργούν μια οργή, χωρίς ιδεολογικές αναφορές, απλά κοινή σε όλους. Η οργή βοηθά τον εθνικό μύθο, επιτρέπει τη διαίρεση ανάμεσα στο Εμείς και Αυτοί. Καταργεί κάθε συζήτηση για ταξικές διαφορές, για πλούσιους και φτωχούς – τα στρατόπεδα δεν έχουν εθνικιστές, σοσιαλιστές, κομμουνιστές, αναρχικούς κτλ. Υπάρχουν απλά οι καλοί Καταλανοί και οι κακοί άλλοι. (…)
Παράλυτη είναι και η μνήμη των Μαδριλένων κι αυτό εξηγεί τους παράλογους χειρισμούς του Ραχόι: η συντηρητική Ισπανία μοιάζει να μην θυμάται ότι αίμα χύθηκε κάποτε και με δική της πολιτική ευθύνη, πιστεύει πως οι απέναντι έχουν ξεχάσει τον στρατηγό Φράνκο και την δικτατορία του. (…)Το 2010 η Ισπανία για να αντιμετωπίσει την καλπάζουσα κρίση έκανε κι αυτή περικοπές και κοψίματα: τα μεγαλύτερα έγιναν στον προϋπολογισμό της Καταλονίας κι αφορούσαν δαπάνες για την Υγεία, την Παιδεία και τις κάθε είδους υποδομές. (…)Η κυβέρνηση της Μαδρίτης τους έστειλε τον λογαριασμό των δικών της αποτυχιών, σχεδόν τιμωρητικά, σαν να ήθελε να δείξει ότι οι χαμένοι του εμφυλίου δεν έχουν δικαίωμα σε τόση ευημερία. Οι σεισμικές δονήσεις της Ευρώπης χτυπάνε και την Ισπανία. Οι σκελετοί βγαίνουν από τις ντουλάπες, η διάθεση για καυγάδες προκύπτει παντού για ένα λόγο: γιατί οι πλουσιότεροι δεν θέλουν συμμετοχή στη ζημιά. Για να μην πληρώσουν τίποτα είναι ικανοί για κάθε είδους συμφορές: παντού υπάρχει ένα πλήθος έτοιμο να πιστέψει υποσχέσεις, πασπαλισμένες με εθνικιστικές κορώνες. Ας το έχουμε υπόψιν μας. Κυρίως γιατί η χώρα μας δεν συγκαταλέγεται μεταξύ των πλουσίων.»
Το άρθρο κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για μια από τις πιο επικίνδυνες συνιστώσες των γεγονότων που οδήγησαν τελικά στο φασισμό και τον πόλεμο. Την αδιαφορία των πλουσίων και την απληστία τους εις βάρος των ασθενέστερων οικονομικά τάξεων. Η αδιαφορία αυτή οδήγησε στη Γερμανία σε αποτυχία τη νεότευκτη, μετά τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο, δημοκρατία της Βαϊμάρης. Η ηγεσία της, αποτελούμενη πότε από σοσιαλδημοκράτες, πότε από φιλελεύθερους και πότε από σχήματα συνεργασίας μεταξύ τους, προσπάθησε να δώσει λύση στην κρίση περικόπτοντας δραστικά το Κράτος Πρόνοιας, αυξάνοντας τις απολύσεις και περιορίζοντας στο ελάχιστο τις κρατικές δαπάνες για τους ασθενέστερους, ενώ την ίδια στιγμή ο Ρούζβελτ, με το Νιου Ντηλ, επιχειρούσε με κρατική παρέμβαση μια αναδιανομή εισοδημάτων και μια πολιτική κρατικών επενδύσεων που θα ενίσχυε την εργασία και την οικονομία. Η αδυναμία της πολιτικής των Γερμανών ηγετών απεικονίζεται καθαρά στους πίνακες του ονομαστού γερμανοαμερικανού ζωγράφου Τζωρτζ Γκρος ο οποίος, σε πίνακές του αποτυπώνει ως καρικατούρα την πολιτική πραγματικότητα της εποχής, σχεδόν εκατό χρόνια πριν. Ανεγκέφαλοι γραφειοκράτες αδυνατούν να λάβουν πολιτικά ρηξικέλευθες αποφάσεις, η οικονομική εξουσία επιβάλλεται στην πολιτική με στόχο την προστασία των συμφερόντων της, η λατρεία του χρήματος σκιάζει τη ζωή και υποσκάπτει ηθικές αξίες και ανθρωπισμό, η εκκλησία απαιτεί το μερίδιό της στο παζάρι κι ο πολίτης (που απεικονίζεται συχνά ως γάιδαρος με παρωπίδες) «τρώει» άκριτα ό,τι τον ταΐζουν.
Είμαι της άποψης ότι η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται εφόσον οι άνθρωποι μαθαίνουν από τα λάθη τους και δεν ξαναβαδίσουν τα μονοπάτια που τους οδήγησαν σ’ αυτά. Όσα, όμως, βλέπουμε να συμβαίνουν τελευταία (ειδικά αν προσθέσουμε και τα νταηλίκια των αμερικανών στην Άπω Ανατολή και τη Βόρεια Κορέα), καθιστούν ανήσυχο και τον πλέον εφησυχασμένο πολίτη. Μήπως ήρθε η ώρα να αρχίσουμε να αλλάζουμε πορεία και να επιστρέψουμε στην ελληνική (παραδοσιακά) αρχή του ανθρωπισμού, της συνεργασίας, της ομαδικότητας, της συμμετοχής των πλουσιότερων στα κοινά βάρη (από τις «λητουργίες» της αρχαίας Αθήνας, μέχρι το «αλληλέγγυον» του Βυζαντίου, οι πλουσιότεροι αναλάμβαναν μέρος του κόστους της κρίσης, για να μην το πληρώσουν μετά ολόκληρο. Η χριστιανική ρήση για το τι πρέπει να κάνει όποιος έχει δύο χιτώνες είναι τώρα πιο επίκαιρη από ποτέ. Ας την αναζητήσουμε και ας επιδιώξουμε να την κάνουμε πράξη.

Source: Arta News

Previous Article

Οι φίλοι του βιβλίου: δανειστική βιβλιοθήκη.

Next Article

Εμπορικός Σύλλογος: Πρόσκληση Εκλογικής Γ.Σ. 2017

Σχετικά άρθρα